Duizendblad: werking, thee en 3 toepassingen

Vandaag, 18 oktober, vond ik tijdens onze reis door Noord-Frankrijk nog bloeiend duizendblad. De bloemetjes waren niet alleen wit, maar ook een beetje zachtroze. Dat vond ik zo leuk om te zien.

Duizendblad, Achillea millefolium, bloeit meestal wit, maar de bloemen kunnen ook rozeachtig zijn. De gewone bloeitijd loopt ongeveer van juni tot september. Bij zacht herfstweer kun je hem ook in oktober nog aantreffen.

Je vindt duizendblad vaak in graslanden, bermen, langs wandelpaden, op dijken en aan bosranden, zowel in Nederland als in Frankrijk. De kleine witte of zachtroze bloemhoofdjes staan dicht bij elkaar in een brede, bijna platte bloeiwijze. De bladeren zijn diep ingesneden en fijn als veertjes. Aan die bladeren dankt de plant zijn Nederlandse naam.

De plant behoort tot de composietenfamilie. Wil je hem zelf verzamelen, controleer dan niet alleen de bloemkleur, maar ook de bladeren, stengel en groeiplaats. Gebruik een plant nooit inwendig als je niet zeker weet welke soort je hebt gevonden.

In de Europese kruidengeneeskunde wordt duizendbladthee traditioneel gedronken bij lichte spijsverteringsklachten. Denk aan een opgeblazen buik, winderigheid en lichte buikkrampen. De plant bevat onder andere bitterstoffen, flavonoïden en aromatische bestanddelen.

Ook bij tijdelijk verminderde eetlust komt duizendblad terug in de traditionele kruidengeneeskunde. Voor een opgeblazen gevoel werd vooral duizendbladthee gebruikt.

Duizendblad heeft ook een plek in de Europese vrouwengeneeskunde. Oude kruidenboeken bespreken de plant bij menstruatieklachten. De zeventiende-eeuwse kruidenschrijver Nicholas Culpeper beschreef duizendblad onder meer bij krampen en het beperken van bloedingen. Dat geeft een mooi inkijkje in de oude vrouwenkruidenkennis.

Ook in latere kruidentradities kom je duizendblad tegen bij lichte menstruatiekrampen. Bij hevig of langdurig bloedverlies is het verstandig de oorzaak te laten onderzoeken.

De Latijnse naam Achillea verwijst naar Achilles. Volgens de Griekse overlevering gebruikte deze held kruiden om wonden van soldaten te verzorgen. Dat is een verhaal uit de traditie, geen vaststaand historisch feit.

Rembert Dodoens beschreef in zijn Cruijdeboeck uit 1554 duizendblad bij wondverzorging. Ook Nicholas Culpeper nam het kruid op in zijn zeventiende-eeuwse kruidenwerk.

In China kregen duizendbladstengels een rituele betekenis bij de I Tjing, het Boek der Veranderingen. Met stengels werden patronen gevormd voor waarzeggerij. Daarbij kunnen ook andere soorten uit het geslacht Achillea zijn gebruikt.

Verschillende inheemse volken in Noord-Amerika kenden medicinale en rituele toepassingen van duizendblad. Welke bereiding werd gebruikt, verschilde per gemeenschap. Het is daarom belangrijk die tradities niet op één hoop te gooien.

In één oogopslag:

• Duizendbladthee: een kruidige, licht bittere thee die traditioneel werd gedronken bij een opgeblazen buik.
• Duizendbladtinctuur: een vloeibaar kruidenextract, handig als alternatief voor thee.
• Duizendbladkompres: een uitwendige bereiding uit de oude kruidenpraktijk.

1. Duizendbladthee maken bij een opgeblazen buik

Thee is de bekendste eenvoudige bereiding. Gebruik ongeveer 2 gram gedroogd duizendblad op 250 ml heet water. Laat het 5 tot 10 minuten afgedekt trekken en zeef de thee.

De smaak is kruidig en licht bitter. Duizendbladthee wordt traditioneel gebruikt bij lichte spijsverteringsklachten.

Je kunt gedroogd duizendblad kopen bij Pit&Pit. Met kortingscode ayni5 krijg je 5% korting op de producten in De keuze van Chantal. Deze selectie verandert maandelijks. Bekijk daarom de actuele lijst om te zien op welke producten de code geldt. Vul de code in bij het afrekenen.

2. Duizendbladtinctuur gebruiken

Een tinctuur is een geconcentreerder vloeibaar kruidenextract dat meestal met alcohol en water wordt gemaakt. Het is een traditionele manier om plantenbestanddelen te extraheren.

Biologische duizendbladtinctuur van Pit&Pit is gemaakt van het bovengrondse deel van de plant. Volg de gebruiksaanwijzing van de fabrikant en houd rekening met het alcoholgehalte. Niet iedere tinctuur heeft dezelfde sterkte.

3. Een duizendbladkompres maken

Duizendblad werd vroeger uitwendig gebruikt bij kleine oppervlakkige wondjes. Een traditioneel kompres maak je door een aftreksel van het kruid te laten afkoelen en een schoon doekje ermee te bevochtigen.

Gebruik zelfgemaakte kruidenkompressen bij voorkeur alleen op intacte huid. Bij open wonden is hygiënische wondverzorging belangrijk en kunnen plantenresten irritatie of besmetting veroorzaken.

De bladeren kun je al vroeg in het groeiseizoen herkennen. Voor bloeiende toppen is de zomer de belangrijkste periode. Bij zacht weer kan de bloei tot in oktober doorgaan.

Pluk niet langs drukke wegen of op bespoten plekken. Laat voldoende planten staan voor insecten en zaadvorming en respecteer lokale regels voor wildplukken.

Gebruik duizendblad niet tijdens zwangerschap of borstvoeding. Gebruik het kruid ook niet medicinaal bij kinderen onder de 12 jaar. Mensen die allergisch zijn voor composieten, zoals kamille of arnica, kunnen op duizendblad reageren.

Heb je aanhoudende buikklachten, hevige menstruatieklachten of gebruik je medicijnen, overleg dan met een arts of apotheker.

Ik vind het bijzonder dat een plant met zo'n lange geschiedenis gewoon langs wegen en in graslanden kan groeien. Juist die fijne bladeren en kleine bloemen maken hem zo herkenbaar.

Misschien loop jij er morgen ook voorbij. Kijk dan eens wat beter naar dat gewone bermplantje.

• Rembert Dodoens, Cruijdeboeck (1554). Een vroeg Nederlandstalig kruidenboek. Dodoens beschrijft duizendblad als kruid voor de verzorging van wonden.
• Nicholas Culpeper, The Complete Herbal (1653). Een Engels kruidenboek met een eigen hoofdstuk over yarrow, oftewel duizendblad, waaronder oude toepassingen bij wonden en menstruatie.

Deze boeken laten zien hoe men vroeger over planten dacht en schreef. De beschreven gebruiken zijn historische bronnen, geen gebruiksaanwijzingen voor alle oude bereidingen.

Via sommige productlinks ontvang ik een kleine commissie, zonder extra kosten voor jou. Zo kan ik gratis informatie blijven delen.