Wat er in je eten zit zonder dat je het weet

Je draait het pakje om en leest de ingrediënten. Maar sommige dingen herken je niet, en andere hoeven er niet eens op te staan. Veel van wat er in ons eten zit, wordt gemaakt door een gist, een schimmel of een bacterie in een grote ketel. Vaak is die genetisch aangepast. Dat is niet nieuw, het gebeurt al tientallen jaren. Maar bijna niemand weet het. Daarom heb ik het voor je uitgezocht.

In deze blog lees je:

Citroenen, heel en doorgesneden, op een witte doek
Echte citroenen. Citroenzuur in je eten komt er bijna nooit van.

Citroenzuur (E330): geen citroen te zien

Citroenzuur zit in frisdrank, snoep, jam, sauzen en conserven. De naam doet denken aan citroenen, maar daar komt het bijna nooit vandaan. Ongeveer 80 procent van al het citroenzuur wordt gemaakt door een zwarte schimmel (Aspergillus niger), in een ketel met suiker of melasse.

Wat ik vond

  • In 2018 beschreven Amerikaanse artsen vier mensen met ontstekingsklachten, zoals gewrichtspijn en buikpijn, na eten met fabriekscitroenzuur. Van vers citroensap hadden ze geen last. De artsen denken dat resten van de schimmel de oorzaak zijn.
  • De zwarte schimmel kan schimmelgif maken. In een Deens onderzoek uit 2011 maakte 83 procent van de geteste fabrieksstammen het gif fumonisine, ook op de voedingsbodem die voor citroenzuur wordt gebruikt.

Wat we nog niet weten: of er resten van de schimmel in het eindproduct zitten. Dat is nooit gemeten. De Europese regels eisen alleen een schimmelstam die geen gif maakt. De Europese voedselautoriteit EFSA moet citroenzuur nog opnieuw beoordelen.

Staat het op het etiket? Ja, als "citroenzuur" of "E330". Of het van de schimmel komt, staat er niet bij.

Waar let je op? Staat er "citroensap", dan komt het echt van citroenen. Gebruik thuis vers citroensap.

⚠️ Citroenzuur zonder citroen
Op het etiket zie je niet of het van de schimmel komt.
👉 Gebruik zelf citroensap, bijvoorbeeld in limonade of dressing.

Een petrischaal vol zwarte schimmel (Aspergillus niger)
De zwarte schimmel Aspergillus niger: hiermee wordt het meeste citroenzuur gemaakt. Foto: CDC

Smaakversterker (E621): uit een bacterie

Glutamaat (E621), ook wel MSG, zit in chips, soepen, kruidenmixen en kant-en-klare maaltijden. Het wordt gemaakt door een bacterie (Corynebacterium glutamicum). Die werd in 1956 in Japan ontdekt, en sinds eind jaren 50 maken fabrieken glutamaat op deze manier. Het gaat om ongeveer 3,2 miljoen ton per jaar.

Wat ik vond

  • In 2017 stelde EFSA een veilige grens vast: 30 milligram per kilo lichaamsgewicht per dag. Voor een volwassene van 70 kilo is dat zo'n 2 gram, voor een peuter van 12 kilo nog geen 0,4 gram. Volgens EFSA krijgen sommige groepen meer binnen, vooral jonge kinderen. Daarom vroeg EFSA om de maximale hoeveelheden in producten te verlagen. In 2019 vroeg de Europese Commissie fabrikanten om gegevens. De grenzen zijn nog niet verlaagd.
  • In een Deens onderzoek kregen 14 gezonde mensen vijf dagen lang een flinke dosis glutamaat. Acht van hen kregen hoofdpijn, tegen twee met een nepmiddel. Ook hun bloeddruk ging even omhoog.

💰 Wie betaalde? Het Deense onderzoek werd betaald door Deense onderzoeksfondsen. Het overzicht dat geen duidelijk effect vond, is geschreven door een medewerker van een glutamaatmaker.

Waar let je op? Op het etiket staat "smaakversterker E621" of "mononatriumglutamaat". Let ook op E620 tot en met E625: dat zijn allemaal glutamaten. Gistextract en gehydrolyseerd eiwit bevatten ook glutamaat, maar hebben geen E-nummer. "Zonder toegevoegde smaakversterkers" kan dan toch op de verpakking staan. Wil je glutamaat vermijden? Laat dan ook producten met gistextract staan.

Liever zelf maken? Maak je bouillon en sauzen zelf, zoals in mijn blog bottenbouillon. Zin in iets hartigs? Pop zelf popcorn in olijfolie met zeezout, of kies kokoschips.

Xanthaangom (E415): een bindmiddel uit een bacterie

Xanthaangom maakt sauzen, dressings, ijs en glutenvrij brood dikker. Een bacterie (Xanthomonas campestris) maakt het door suiker te vergisten. Je lichaam neemt het niet op: je darmbacteriën breken het af. EFSA zag in 2017 geen veiligheidsprobleem voor gezonde mensen.

Wat ik vond

  • In een onderzoek kregen 18 mensen tien dagen lang 15 gram per dag. Ze kregen meer ontlasting, moesten vaker naar de wc en hadden meer last van winderigheid.
  • Dit gaat alleen over te vroeg geboren baby's. In 2011 kreeg de Amerikaanse FDA meldingen van 17 te vroeg geboren baby's die een ernstige darmontsteking kregen, nadat er een verdikkingsmiddel met xanthaangom in hun melk was gedaan. Vijf van hen overleden. Of het middel de oorzaak was, kon niet worden bewezen. Toch waarschuwt de FDA sindsdien: geef het niet aan te vroeg geboren baby's.

Waar let je op? Op het etiket staat "xanthaangom" of "E415". Het zit vooral in glutenvrije producten. Heb je vaak een opgeblazen gevoel? Probeer dan eens een paar dagen zonder. Voor te vroeg geboren baby's: doe geen losse verdikkingsmiddelen in de melk zonder overleg met de arts.

Vitamine C (E300): uit maïs en bacteriën

Vitamine C zit als "ascorbinezuur" of "E300" in heel veel producten, bijvoorbeeld zodat iets niet bruin wordt. Het wordt gemaakt van glucose, met hulp van bacteriën. Die glucose komt uit maïs of tarwe. Ruim 80 procent komt uit China.

Is die maïs genetisch aangepast? Dat weten we niet, want fabrikanten zeggen niet welke maïs ze gebruiken. In Amerika is meer dan 90 procent van de maïs genetisch aangepast, in China sinds kort een klein deel. Op het etiket hoeft het niet, omdat er in het eindproduct niets meer van de maïs terug te vinden is.

Waar let je op? Kies biologisch: daar mag niets van genetisch aangepaste planten in, ook niet in de E300. Wil je vitamine C uit fruit, kijk dan of er acerola, camu camu of rozenbottel op staat in plaats van ascorbinezuur.

Rode rozenbottels aan een doornige struik
Rozenbottels: vitamine C zoals het groeit.

Vanillesmaak: bijna nooit uit de vanillestok

Minder dan 1 procent van alle vanillesmaak komt echt uit de vanillestok. Staat er "natuurlijk aroma", dan kan het door microben gemaakt zijn.

Wat ik vond

  • De meeste vanillesmaak wordt in de fabriek gemaakt, vooral uit stoffen uit aardolie. Dat gaat zo:
    aardolie → benzeen → guaiacol → vanilline
    Uit hout gaat het zo:
    hout → lignine (afval van papier maken) → vanilline
    Het smaakt naar vanille, maar het komt er niet van. Voedselautoriteiten vinden het veilig in kleine hoeveelheden.
  • Let op met goedkope vanille uit Mexico, bijvoorbeeld als souvenir. Daar zit soms tonkaboon met coumarine in. In Amerika is dat verboden in eten.

Waar let je op? Zo lees je het etiket:

⚠️ "Natuurlijk aroma" is niet altijd vanille
Minder dan 1 procent van alle vanillesmaak komt uit de vanillestok.
👉 Kies echte gemalen vanille of een vanillestokje.

Een bundel vanillestokjes op een houten ondergrond
Echte vanille: de gedroogde peulen van een orchidee.

Stevia: uit het blad of uit een gist?

Stevia komt uit het blad, of uit de fabriek. Sinds 2025 mag in Europa ook stevia die gemaakt is door een genetisch aangepaste gist (E 960b). Een GMO-etiket hoeft er niet op.

Hoe weet je wat je koopt?

Vuistregel: groen is blad, wit is fabriek.

Groene bladeren van een steviaplant
De steviaplant: uit deze bladeren komt de echte stevia. Foto: Forest en Kim Starr (CC BY 3.0)

Stremsel: van kalfsmaag naar schimmel

Stremsel is geen kaas, maar een enzym. Je doet het in de melk, de melk gaat stollen, en zo kan er kaas van worden.

Sinds 1990 wordt stremsel ook gemaakt door genetisch aangepaste microben. Volgens de maker zelf werd in 2008 al meer dan de helft van alle kaas in de wereld zo gemaakt.

Welk stremsel is er?

Wat zie je op het etiket? Op kaas hoeft in Europa niet eens een ingrediëntenlijst te staan, als er alleen melk, stremsel, zuursel en zout in zit. Vaak staat er wel "stremsel", "dierlijk stremsel" of "microbieel stremsel". Of het stremsel door een genetisch aangepaste schimmel is gemaakt, zie je nergens. Daar is geen GMO-etiket voor nodig.

Goed om te weten. Voor Gouda Holland is stremsel van genetisch aangepaste microben verboden. Dat staat in de officiële regels van deze beschermde naam. Zie je op Goudse kaas het Europese keurmerk "Beschermde Geografische Aanduiding" met de naam Gouda Holland, dan weet je dat.

Waar let je op? Kies biologisch. Daarin mag geen stremsel van genetisch aangepaste microben. Wil je geen dierlijk stremsel? Kijk dan of er "vegetarisch stremsel" op staat, en kies ook dan biologisch. Twijfel je? Vraag het je kaasboer.

Wat ik ervan vind: ik kies zelf voor biologische boerenkaas. Daarin mag geen stremsel van genetisch aangepaste microben, en ook geen nitraat (E251 en E252).

Ronde kazen op houten planken in een rijpingsruimte
Kaas rijpt maandenlang. Welk stremsel erin zit, zie je niet.

Hoe kan een gist een eiwit van een koe maken?

Sinds 1982 maken bacteriën insuline voor mensen met diabetes. Nu wordt dezelfde techniek gebruikt voor melkeiwit.

Elk eiwit wordt gebouwd volgens een recept in het DNA: een rijtje bouwstenen in een vaste volgorde. Wetenschappers hebben het recept van een melkeiwit van de koe uitgelezen. In het lab maken ze daar een kopie van en zetten die in het DNA van een gist of schimmel. De gist leest dat recept zoals zijn eigen recepten, en bouwt het eiwit na met de suiker in de ketel. Daarna wordt het eiwit eruit gefilterd.

Is het precies hetzelfde? Nee. De bouwstenen en de volgorde wel, maar in de koe krijgt een eiwit nog een soort versiering: kleine groepjes suiker of fosfaat. Een gist of schimmel doet dat vaak anders. Onderzoekers zagen bijvoorbeeld dat een wei-eiwit uit een schimmel suikertjes kreeg die typisch zijn voor schimmels. Wat dat voor je lichaam betekent, weten we niet. Het is pas sinds 2020 te koop, en alleen in Amerika.

Mag het al?

  • Amerika: wei-eiwit uit een schimmel is daar sinds 2020 toegestaan.
  • Europa: nog niets. Er liggen al sinds 2022 aanvragen, maar nog niets is toegelaten. In november 2026 kwam er een nieuwe bij.

Waarom staat er geen GMO op? De Europese regels kijken naar wat er in het eindproduct zit. Is de genetisch aangepaste gist alleen gebruikt om iets te maken, en zit hij er zelf niet meer in, dan hoeft er geen GMO op. Dat geldt voor stremsel, voor enzymen en voor veel vitamines. Hoe het straks precies voor melk- en ei-eiwit uitpakt, wordt pas bij de eerste toelating bepaald.

Rijen grote roestvrijstalen tanks in een fabriekshal
Grote ketels in een fabriek: hier maken gisten en bacteriën ons eten.

Draai het pakje om

Hoe lees je een etiket, en welke E-nummers wil je liever niet? Daar maak ik een Etiketwijzer voor. Wil je als eerste horen wanneer die klaar is? Laat dan hieronder je e-mail achter.

Dankjewel! Je staat op de lijst. Zodra de Etiketwijzer klaar is, hoor je het als eerste.

Wat ik me afvraag

Veel van deze technieken bestaan al tientallen jaren. Ik zeg niet dat het allemaal gevaarlijk is. Maar waarom zie je het niet op het etiket? Als iets door een genetisch aangepaste schimmel is gemaakt, mag ik dat toch weten? Alleen dan kun je zelf kiezen. En waarom mag "natuurlijk aroma" op iets staan dat uit een ketel komt? Waarom is nooit gemeten wat er van de schimmel in citroenzuur achterblijft?

Wat kun je zelf doen?

  • Kies biologisch: daarin mag niets van genetisch aangepaste planten of microben.
  • Kies ook je kruiden biologisch. Waarom, lees je in mijn blog over kruiden.
  • Draai het pakje om, en zoek de E-nummers op die je niet kent.
  • Laat gistextract staan als je geen glutamaat wilt.
  • Kies echte vanille en groen steviablad.
  • Gebruik zelf citroensap in plaats van citroenzuur, bijvoorbeeld in limonade of dressing.
  • Maak je sauzen zelf. Dan heb je geen bindmiddel en smaakversterker nodig.
  • Kies eten zoals het uit de natuur komt.

Ben je benieuwd welke dieren er in je eten zitten zonder dat je het weet? Daar schrijf ik binnenkort een aparte blog over.

Mijn favorieten

Bronnen

Powered byAlovai
Klaar voor verandering?
Plan je afspraak →