Wilgenbast: de natuurlijke aspirine uit de boom

Hoofdpijn of een zeurend pijntje, en geen zin om meteen naar een pil te grijpen? Dan is deze boom misschien interessanter dan je denkt.

Wist je dat er langs bijna elke Nederlandse sloot een stukje apotheek staat? De wilg, zo vertrouwd in ons landschap, is de stamvader van een van de bekendste pijnstillers ter wereld. Wat veel mensen niet weten: lang voordat er aspirine bestond, kauwden mensen al op wilgenbast of dronken ze er thee van.

Verderop in dit blog lees je welke stof erin zit, waarom de farmaceutische industrie er liever een pil van maakte en hoe je zelf wilgenbastthee zet.

Direct naar mijn favorieten

Oude schietwilg aan een rivieroever in het warme avondlicht
De schietwilg: een vertrouwde boom met een verrassend verhaal

Wat is wilgenbast?

Wilgenbast is de schors van jonge takken van de wilg, meestal de schietwilg (Salix alba), maar ook verwante soorten zoals de katwilg en de kraakwilg. Herboristen oogsten de bast in het vroege voorjaar van takken van twee à drie jaar oud, want dan zit er het meeste werkzame spul in.

Welke stof zit er in wilgenbast?

De belangrijkste stof is salicine, samen met verwante verbindingen zoals salicortine. Volgens de Europese geneesmiddelenautoriteit (EMA) bevat goede wilgenbast minstens 1,5% van deze salicylaten. Daarnaast zitten er flavonoïden, catechinen en flink wat looistoffen in.

Het bijzondere is wat je lichaam ermee doet. Salicine werkt niet direct: je darmen en lever zetten het om in salicylzuur, dezelfde familie van stoffen waar aspirine (acetylsalicylzuur) toe behoort. Daarom werkt wilgenbast echt pijnstillend, koortsverlagend en ontstekingsremmend.

Wel werkt het trager en milder dan een pilletje. Doordat de omzetting tijd kost, merk je het effect pas na een uur of twee, maar het houdt dan ook langer aan. Veel mensen ervaren de bast als vriendelijker voor de maag dan aspirine.

Van boom naar pil: een oud verhaal

De wilg is al duizenden jaren een geneesboom. In oude Egyptische medische teksten komt de wilg al voor, en de oude Grieken gebruikten wilgenbast tegen pijn en koorts. Ook in de Europese volksgeneeskunde was de wilg eeuwenlang een vaste waarde, juist omdat hij groeit op natte plekken waar koorts veel voorkwam.

In de 19e eeuw lukte het apothekers om salicine uit de bast te halen, en later maakten chemici er salicylzuur van. Dat werkte, maar was erg zwaar voor de maag. In 1897 maakte de firma Bayer er een aangepaste versie van, acetylsalicylzuur, en zo werd aspirine geboren. De naam komt overigens van een andere salicylaatplant: moerasspirea (Spiraea).

Aspirine is dus eigenlijk een nagemaakt en versterkt stukje natuur.

Waarom geen gewone wilgenbast in de apotheek?

Als wilgenbast zo goed werkt, waarom krijg je die dan niet gewoon bij de apotheek? Het korte antwoord: op een boom krijg je geen patent. Een plant uit de natuur is van iedereen, dus niemand kan er alleen eigenaar van zijn en er alleen aan verdienen.

Daarom haalde de industrie er één stofje uit en veranderde dat net een beetje. Zo'n nieuwe, aangepaste stof kun je wél vastleggen. In de Verenigde Staten kreeg Bayer in 1900 patent op aspirine, en daarmee was een goudmijn geboren.

De officiële reden was dat zuiver salicylzuur hard was voor de maag en dat een pil een vaste dosis geeft, en dat klopt ook. Maar zo verdween wel de rest van de plant: de flavonoïden en looistoffen die samen met de salicine werken en de bast juist milder maken.

Mijn ervaring: het werkt echt

Ik kan het uit eigen ervaring zeggen: wilgenbast werkt echt zoals een aspirine. Als ik voel dat er hoofdpijn of een pijntje aankomt en ik besluit dat ik het die ene keer wil onderdrukken, zet ik een lekkere kop wilgenbastthee. Voor mij is dat de zachte, natuurlijke variant van naar het medicijnkastje lopen.

Nog een kruid bij hoofdpijn: moederkruid

Moederkruid (Tanacetum parthenium) is een ander kruid dat van oudsher wordt gebruikt bij hoofdpijn, vooral bij migraine. Het bevat onder andere parthenolide, een plantenstof die onderzocht wordt vanwege zijn ontstekingsremmende eigenschappen.

Het verschil met wilgenbast? Wilgenbast wordt traditioneel gebruikt bij lichte pijn. Moederkruid wordt vooral ingezet om migraineaanvallen te helpen voorkomen, niet om een aanval direct te stoppen. Onderzoek naar die preventieve werking laat wisselende resultaten zien.

Nog een bijzonder weetje: moederkruid heeft een sterke, kruidige geur. Van oudsher werd het ook gebruikt om insecten op afstand te houden. Dat traditionele gebruik is bekend, maar het is geen bewezen vervanging voor een betrouwbaar insectenwerend middel.

Let op: moederkruid is niet geschikt tijdens de zwangerschap. Overleg bij gebruik van medicijnen, vooral bloedverdunners, met een arts. Ook bij een allergie voor planten uit de composietenfamilie is voorzichtigheid nodig.

Meer hierover lees je bij de Europese geneesmiddelenautoriteit (EMA).

Een onderdrukker, geen oplossing

Wilgenbast dempt pijn en ontsteking. Dat kan heel fijn zijn als je even door moet. Maar pijn is geen vijand: het is een signaal van je lichaam dat er iets aandacht nodig heeft. Of je dat signaal nu stillegt met een pil of met een plant, de boodschap blijft liggen.

Pijn is geen vijand, maar een boodschapper. Wilgenbast zet het geluid even zachter, maar de boodschap blijft.

Chantal

Steeds terugkerende hoofdpijn kan bijvoorbeeld te maken hebben met:

  • te weinig drinken of een tekort aan mineralen zoals magnesium
  • spanning, slaaptekort of een overvol hoofd
  • je voeding, je bloedsuikerspiegel of je darmen
  • je houding, je nek en je kaak

Zie wilgenbast dus als hulp voor af en toe, niet als dagelijkse oplossing. De echte winst zit in uitzoeken waarom je lichaam aan de bel trekt.

Gedroogde wilgenbast in een kommetje naast een dampende kop kruidenthee
Wilgenbastthee: bitter, aards en verrassend effectief

Zo gebruik je wilgenbast

In één oogopslag:

  • Wilgenbastthee: een bitter, aards afkooksel, met een beetje zoethout heerlijk zacht.
  • Wilgenbasttinctuur: geconcentreerd en lang houdbaar.
  • Kant-en-klaar: makkelijk, met een vaste dosering.

Wilgenbastthee (afkooksel)

Bast is hard, dus je kookt hem even mee in plaats van alleen water erop te gieten.

  • Doe 1 à 2 theelepels gedroogde wilgenbast (ongeveer 1–3 gram) in een pannetje met 150 ml water.
  • Breng aan de kook en laat 5 à 10 minuten zachtjes trekken.
  • Laat nog 10 minuten staan, zeef en drink langzaam.

De smaak is bitter en wat zurig. Wil je hem lichtzoet? Kook dan een paar zoethoutstukjes mee. Dat maakt de thee zachter en echt lekker. Ook een schijfje gember of een snufje kaneel past er goed bij.

Volgens de EMA kun je dit tot 3 à 4 keer per dag drinken, met maximaal 3 gram bast per keer.

Wilgenbasttinctuur

  • Vul een schone glazen pot voor een derde met gedroogde wilgenbast.
  • Giet de pot vol met wodka of een andere sterke drank van minstens 40%.
  • Sluit af, zet op een donkere plek en schud af en toe.
  • Zeef na 4 à 6 weken en bewaar in een donker druppelflesje.

Een tinctuur is geconcentreerd en de sterkte verschilt per zelfgemaakte batch. Begin daarom laag en overleg bij twijfel met een herborist.

Wilgenbast kopen voor je thee

Wil je zelf wilgenbastthee zetten? Ik gebruik daarvoor de gedroogde wilgenbast van Pit&Pit. Gedroogd moederkruid voor thee vind je daar ook. Met mijn kortingscode AYNI5 krijg je korting op producten uit De keuze van Chantal. Bekijk welke producten meedoen en vul de code in bij het afrekenen.

Kies je liever capsules of een extract? Kijk dan naar het gehalte salicine op het etiket en houd je aan de aangegeven dosering.

Wanneer beter niet?

Wilgenbast is niet voor iedereen geschikt. Gebruik het niet bij een allergie voor aspirine of salicylaten, onder de 18 jaar, tijdens zwangerschap of borstvoeding, of samen met bloedverdunners, aspirine en andere ontstekingsremmers. Overleg eerst met een arts bij maagzweren, bloedingsproblemen, astma, nier- of leverproblemen of een geplande operatie.

Let op met zoethout bij hoge bloeddruk, hart- of nierproblemen en zwangerschap. Blijft de pijn aanhouden of heb je hoge koorts, neem dan contact op met je huisarts.

Wil je de oorzaak aanpakken?

Een kop wilgenbastthee kan je door een lastige dag helpen. Wil je weten waar die steeds terugkerende pijn of vermoeidheid vandaan komt? Daar kijk ik graag met je naar, vanuit voeding, leefstijl en energie.

Plan een consult

Mijn favorieten

Dit gebruik ik zelf. Via deze links vind je mijn favoriete producten. Controleer de actuele prijs bij Pit&Pit.

Bronnen

  • European Medicines Agency (EMA/HMPC), European Union herbal monograph on Salix, cortex (2017) en het bijbehorende beoordelingsrapport
  • M. Grieve, A Modern Herbal (1931), lemma "Willow, White"
  • WikiPhyto, Salix alba
  • Wikipedia, "Wilgenbast" en "Acetylsalicylzuur"

Disclaimer: Ik ben geen arts. Deze informatie vervangt geen medisch advies.

Powered byAlovai
Klaar voor verandering?
Plan je afspraak →