Beter slapen: 8 slaaptips van oma en wat onderzoek zegt
Oma had geen slaapapp en geen scherm, en ze sliep prima. Haar tips blijken verrassend goed te kloppen.
Slaap je slecht? Dan ben je niet de enige. Veel mensen liggen 's avonds te woelen of worden midden in de nacht wakker. Vaak grijpen we dan naar een pil, terwijl de oplossing soms dichterbij ligt dan je denkt. Hieronder lees je eerst wat je slaap ongemerkt verstoort, en daarna de tips die mijn oma mij gaf. Bij elke tip leg ik de link met de Chinese geneeskunde en met wat de wetenschap ervan zegt.
Onderaan lees je ook waarom je misschien steeds op hetzelfde tijdstip wakker wordt, volgens de orgaanklok uit de Chinese geneeskunde.
Oma, de Chinese geneeskunde en de wetenschap
Mijn oma had voor alles een spreekwoord. "Warme voeten, goede nacht." "De uren voor middernacht tellen dubbel." "Ga niet met een volle maag naar bed." Als kind vond ik dat maar ouderwets. Nu ik me verdiep in de Chinese geneeskunde, zie ik dat daar precies hetzelfde wordt gezegd, alleen met andere woorden.
In de Chinese geneeskunde draait slaap om yin en yang. Overdag is het yang: licht, warm, actief. 's Avonds wordt het yin: donker, koel en rustig. Wie goed wil slapen, moet zijn lichaam 's avonds mee laten zakken naar die rust. Gedempt licht, warme thee in plaats van koude drankjes, warme voeten en op tijd naar bed: het is allemaal hetzelfde advies.
En het mooie is: de wetenschap komt via een andere weg vaak op hetzelfde uit. Wat oma "rust" noemde en de Chinese geneeskunde "yin", heet in het lab je circadiaans ritme. Daar lees je hieronder meer over.
Drie bronnen, één boodschap
Zo komen oma, de Chinese geneeskunde en de wetenschap bij elkaar uit.
Op tijd naar bed
Oma: "De uren voor middernacht tellen dubbel." Chinese geneeskunde: slaap vóór 23.00 uur, want dan begint de tijd van galblaas en lever, die 's nachts herstellen. Wetenschap: een vast ritme houdt je biologische klok in de maat, en mensen met een regelmatig slaapritme leven langer.
Warm van binnen, koel van buiten
Oma: "Warme voeten, goede nacht." Chinese geneeskunde: koude voeten en koude drankjes verstoren de rust, warmte brengt je energie naar beneden. Wetenschap: warme voeten geven warmte af, zodat je kerntemperatuur daalt en je sneller in slaap valt.
Wat houdt je wakker zonder dat je het doorhebt?
De meeste dingen die je slaap verstoren, voelen heel gewoon. Juist daarom zie je ze over het hoofd:
- Fel licht en schermen in de avond. Je telefoon, tablet en ledlampen geven veel blauw licht. Dat remt melatonine, het hormoon dat je slaperig maakt. Je lichaam denkt dan dat het nog dag is.
- Koffie in de middag. Cafeïne blijft urenlang in je lichaam. In een onderzoek sliepen mensen die zes uur voor bedtijd nog cafeïne namen, ruim een uur korter, en ze merkten het zelf niet eens (Drake e.a., 2013).
- Een glas wijn om te ontspannen. Alcohol helpt je misschien sneller in slaap, maar maakt de tweede helft van de nacht onrustig. Je wordt vaker wakker en slaapt minder diep.
- Laat en zwaar eten. Oma had gelijk: met een volle maag is je lichaam nog druk met verteren. Ook in de Chinese geneeskunde geldt een lichte, vroege avondmaaltijd als basis voor een goede nacht.
- Je telefoon naast je bed. Berichtjes, nieuws, nog even scrollen: je hoofd blijft aan staan.
- Steeds wisselende bedtijden. Doordeweeks vroeg op, in het weekend laat naar bed. Je biologische klok raakt ervan in de war, net als bij een jetlag.
- Een warme slaapkamer. Om in slaap te vallen moet je lichaam afkoelen. In een warme kamer lukt dat slecht.
- Stress en piekeren. Je stresshormoon cortisol houdt je alert, precies op het moment dat je wilt slapen.
En dan de slaappil. Die kan even helpen, maar je lichaam went er snel aan. Huisartsen schrijven slaapmiddelen daarom meestal maar voor een paar weken voor. Het probleem zelf los je er niet mee op.
Gebruik je slaapmiddelen? Stop er niet zomaar mee, maar overleg met je huisarts. Die kan je helpen om rustig af te bouwen.
Waarom het optelt
Eén kop koffie of één avond scrollen maakt je echt niet ziek. Maar het zijn juist al die kleine dingen samen, avond na avond, die je slaap ongemerkt slechter maken.
Wat slecht slapen met je doet
Meer trek: na een paar korte nachten maakt je lichaam meer van het hongerhormoon en minder van het verzadigingshormoon (Spiegel e.a., 2004). Minder weerstand: mensen die korter dan zes uur sliepen, werden in een onderzoek ruim vier keer vaker verkouden (Prather e.a., 2015). En je bent prikkelbaarder, vergeetachtiger en sneller moe.
Een gewone avond
Denk aan koffie om drie uur, een felle lamp, tv tot laat, nog even je telefoon in bed, een warme kamer en een hoofd vol to-do's. Elk ding apart lijkt onschuldig. Samen houden ze je biologische klok uit de maat, en dan lig je om middernacht nog klaarwakker.
⚠️ Koffie na de lunch?
Wie zes uur voor bedtijd nog cafeïne nam, sliep ruim een uur korter, en merkte het zelf niet eens.
👉 Drink 's middags liever kruidenthee, zoals citroenmelisse
Het goede nieuws: je kunt er veel zelf aan doen, met simpele dingen die oma al wist. Het begint bij één ding: je biologische klok.
Je biologische klok: het circadiaans ritme
Bijna alle tips van oma komen op één ding neer: je biologische klok in de maat houden. Die klok heet je circadiaans ritme (je zegt: sir-ka-di-AANS). Het woord komt uit het Latijn: circa diem, ongeveer een dag.
Diep in je hersenen, vlak boven de plek waar je oogzenuwen elkaar kruisen, zit een klein groepje cellen dat als hoofdklok werkt. Die klok loopt van zichzelf net iets langer dan 24 uur. Daarom moet hij elke dag opnieuw gelijkgezet worden, en dat doet vooral licht dat via je ogen binnenkomt.
Je hoofdklok is de dirigent, maar bijna elk orgaan heeft een eigen klokje dat meespeelt. Samen bepalen ze wanneer je slaperig wordt, wanneer je lichaam melatonine aanmaakt, wanneer je lichaamstemperatuur daalt en wanneer je stresshormoon 's ochtends weer stijgt. Dat doet denken aan de orgaanklok uit de Chinese geneeskunde, die al eeuwen zegt dat elk orgaan zijn eigen ritme heeft.
Hoe die klok werkt, is zo belangrijk dat drie onderzoekers er in 2017 de Nobelprijs voor Geneeskunde voor kregen. Ze ontdekten de genen die het ritme in onze cellen aansturen.
Raakt je klok uit de maat, door fel licht in de avond, onregelmatige bedtijden of een late maaltijd, dan slaap je slechter. De tips hieronder helpen je klok juist weer op tijd te lopen.
Tip 1: warme thee, een uur voor bed
Oma zei: "Een warm kopje voor het slapengaan, dan komt de slaap vanzelf."
Een kop warme kruidenthee is een van de oudste slaaprituelen die er is. Oma zwoer bij lindebloesem met een lepel lavendelhoning.
Ook in de Chinese geneeskunde drink je 's avonds liever iets warms dan iets kouds. Koude drankjes zouden je spijsvertering en je rust verstoren, warmte helpt je lichaam om te ontspannen.
Lindebloesem is in Europa een traditioneel kruid bij spanning en onrust. En het ritueel zelf doet al veel: je gaat zitten, je komt tot rust, en je lichaam weet dat de dag erop zit. Drink je thee wel een uur voor bed, anders word je 's nachts wakker om te plassen.
Liever iets romigers? Een kop warme gouden melk met kurkuma, gember en kaneel is ook een oud avondritueel. Het recept staat in mijn blog over de Ayurveda (tip 6).
Tip 2: kruiden voor een goede nacht
Deze kruiden staan allemaal in mijn kruidenkastje. Ik combineer ze op gevoel, met wat ik die avond nodig heb. Dit is erover bekend:
- Valeriaan. Van oudsher hét slaapkruid. Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) noemt valeriaanwortel een traditioneel kruidenmiddel om te ontspannen en de nachtrust te ondersteunen. In een overzicht van 16 studies sliepen mensen met valeriaan vaker beter dan met een nepmiddel (Bent e.a., 2006). Mensen merken het vaak pas na een week of twee. Lees er meer over in mijn blog over valeriaan.
- Passiebloem. Traditioneel gebruikt bij stress en om te helpen slapen. In een studie sliepen mensen die een week lang elke avond een kop passiebloemthee dronken, volgens henzelf beter (Ngan & Conduit, 2011).
- Citroenmelisse. Een zacht, fris kruid, traditioneel gebruikt bij stress en onrust. Lekker in combinatie met valeriaan, omdat het de aardse smaak verzacht.
- Kamille. Vooral bekend voor een rustige buik. Een rustige buik slaapt ook beter.
- Tulsi. Ook wel heilige basilicum. In India een traditioneel kruid om tot rust te komen, en heerlijk als thee.
De Chinese geneeskunde heeft haar eigen slaapkruiden, die een therapeut op maat voor je kiest. Meer over die manier van kijken lees je in mijn blog over Chinese geneeskunde.
Gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding? Overleg dan eerst met je arts, vooral bij valeriaan en passiebloem.
Mijn avondkruiden
Tip 3: geen blauw licht na negen uur
Oma zei: "Als het donker wordt, gaan de lichten zacht."
Licht is het belangrijkste signaal voor je circadiaans ritme. 's Avonds maakt je lichaam melatonine aan, het hormoon dat je slaperig maakt. Fel licht, en vooral blauw licht van schermen en ledlampen, remt dat. In de Chinese geneeskunde is de avond de tijd van yin: donker en rustig. Fel licht houdt je kunstmatig in de yang, de actieve dagstand.
In een bekend onderzoek van Harvard lazen mensen vijf avonden op een tablet en vijf avonden uit een papieren boek. Na de tablet maakten ze minder melatonine aan, schoof hun biologische klok later op, deden ze er langer over om in slaap te vallen en waren ze de volgende ochtend minder fit (Chang e.a., 2015).
Oma's oplossing was simpel: kaarslicht. Een moderne versie is een bril met rode of oranje glazen, die het blauwe licht tegenhoudt. In twee studies sliepen mensen die zo'n bril een paar uur voor het slapen droegen, beter (Burkhart & Phelps, 2009; Shechter e.a., 2018).
Leuk weetje: onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut ontdekten dat mensen na een paar minuten rood licht juist makkelijker in slaap vielen (van der Meijden e.a., 2018).
Zelf draag ik 's avonds de Lightbenders Lucy, een wat groter model, een beetje zoals een pilotenbril. Mijn kinderen hebben de kinderbril Daantje. En ik merk dat ik eerder moe word. Mijn bril komt van NorahLux. Met mijn code ayni10 krijg je 10% korting. Draag je al een gewone bril? Dan is er ook een overzetbril die je eroverheen zet.
Liever geen bril? Vervang je lampen
Vind je een bril niks, dan kun je ook je lampen 's avonds vervangen door rood of oranje licht. Dat licht bevat geen blauw, dus je lichaam kan gewoon melatonine blijven aanmaken. Het voelt ook een beetje als kaarslicht, maar dan zonder vlam.
Bij NorahLux vind je onder andere:
- Lampen voor een gewone fitting. Een dimbare lamp die rood en amber licht geeft, voor je slaapkamer of woonkamer.
- Een lamp met twee kleuren. Rood én amber in één lamp, zodat je zelf kiest. Er is ook een kaarslamp voor een kleine fitting.
- Een rood leeslampje met klem. Dat klem je op je boek of je bed, zodat je 's avonds kunt lezen zonder blauw licht.
- Nachtlampjes in rood of amber. Fijn voor de overloop of de kinderkamer, als je 's nachts even moet opstaan.
Rood en infrarood licht
NorahLux maakt ook lampen voor rood en infrarood licht, ook wel roodlichttherapie genoemd. Dat licht gaat dieper de huid in dan gewoon licht, en wordt onderzocht voor herstel, de huid en ontspanning.
Ook voor de slaap is er een eerste onderzoek. Jonge basketbalspeelsters die twee weken lang elke avond een half uur onder een rood-lichtlamp lagen, sliepen beter en hadden meer melatonine in hun bloed dan een groep zonder lamp (Zhao e.a., 2012).
Ik vind dat een mooi onderzoek. NorahLux heeft ook een compacte lamp voor thuis, de NorahLux One.
Tip 4: een boek, niet je telefoon
Oma had geen scherm, en dat scheelt. In het Harvard-onderzoek hierboven was het papieren boek precies de winnaar. Een boek geeft geen fel licht, het stopt vanzelf aan het einde van een hoofdstuk, en er komen geen berichtjes binnen. Ook de Hersenstichting raadt aan om schermen ruim voor het slapen weg te leggen en liever te lezen. Met een rood leeslampje lees je bovendien zonder blauw licht.
Tip 5: wifi uit, telefoon de slaapkamer uit
Oma had ook geen wifi. Zelf zet ik de router 's nachts uit, en mijn telefoon blijft buiten de slaapkamer.
Wat zegt het onderzoek? Naar de straling zelf is veel onderzoek gedaan, en daarin is geen effect op de slaap gevonden (Bosch-Capblanch e.a., 2024). Maar de telefoon in je slaapkamer maakt wél verschil. In een Belgisch onderzoek onder 844 volwassenen nam zes op de tien de telefoon mee naar bed. Wie na het licht uit nog appte of belde, sliep later in, sliep slechter en was overdag vaker moe (Exelmans & Van den Bulck, 2016).
Het gaat dus vooral om licht, prikkels en de verleiding. Een ouderwetse wekker naast je bed lost dat op.
Tip 6: een zakje lavendel bij je kussen
Vul een katoenen of linnen zakje met gedroogde lavendel en leg het onder of naast je kussen. Meer heb je niet nodig: de geur is zacht en blijft weken goed. Knijp er af en toe even in, dan komt de geur weer vrij.
In een slaaplab kregen jonge volwassenen lavendelgeur te ruiken voor het slapen. Ze hadden meer diepe slaap en voelden zich de volgende ochtend fitter (Goel e.a., 2005). Ook studenten die 's nachts lavendelgeur bij zich hadden, sliepen beter en werden uitgeruster wakker (Lillehei e.a., 2015).
Lavendel zit in De keuze van Chantal bij Pit & Pit, dus je krijgt er korting op. Zie onderaan.
Tip 7: warme voeten, koele kamer
Wollen sokken aan en het raam op een kier: daar zit echte wetenschap achter. Om in slaap te vallen moet je kerntemperatuur iets dalen, en dat is ook onderdeel van je circadiaans ritme. Je lichaam raakt warmte kwijt via je handen en voeten. Zijn die warm, dan gaat dat sneller. In een bekend onderzoek in het tijdschrift Nature was dat zelfs de beste voorspeller van hoe snel iemand in slaap viel (Kräuchi e.a., 1999).
In de Chinese geneeskunde zijn warme voeten ook belangrijk. Daar zegt men dat warmte aan je voeten je energie naar beneden trekt, weg uit je drukke hoofd. Een warm voetenbad voor het slapen is daarom een bekend Chinees slaapritueel.
In een studie vielen mannen met bedsokken 7,5 minuut sneller in slaap, sliepen ze 32 minuten langer en werden ze minder vaak wakker (Ko & Lee, 2018).
En de kamer? Liever koel dan warm. Bij ouderen ging de slaap merkbaar achteruit zodra de slaapkamer warmer werd dan 25 graden (Baniassadi e.a., 2023).
Tip 8: druk in je hoofd? Schrijf het op en adem rustig
Lig je 's avonds te malen? Dat is voor veel mensen de grootste reden dat ze niet in slaap komen. Het goede nieuws: hiervoor heb je geen kruid nodig, alleen een pen en je eigen adem.
Eerst: schrijf het op. Pak een papiertje en schrijf op wat je morgen moet doen en waar je over piekert. Dan hoeft je hoofd het niet meer vast te houden. In een onderzoek vielen mensen die vijf minuten een takenlijstje voor de volgende dag schreven, sneller in slaap dan mensen die opschreven wat ze al gedaan hadden (Scullin e.a., 2018).
Dan: adem 4 tellen in en 6 tellen uit. Adem rustig in door je neus en tel tot vier. Adem langzaam uit en tel tot zes. Doe dat een paar minuten.
Die lange uitademing is het geheim. Daarmee zet je je parasympathicus aan, het deel van je zenuwstelsel voor rust en herstel. Het is de tegenhanger van je 'vecht-of-vlucht'-stand. Je hartslag gaat omlaag, je spieren ontspannen en je stresshormoon cortisol kan zakken. Je lichaam krijgt het signaal: het is veilig, je mag slapen.
Ook in de Chinese geneeskunde begint rust bij de adem. Rustig ademen brengt je energie naar beneden, weg uit je drukke hoofd, net als warme voeten.
Elke nacht om 3 uur wakker? De orgaanklok
Word je steeds op hetzelfde tijdstip wakker? In de Chinese geneeskunde heeft elk orgaan een tijd van twee uur waarin het het meest actief is. Wie steeds op hetzelfde moment wakker wordt, krijgt volgens die traditie een signaal van het orgaan dat dan aan de beurt is:
- 23.00 tot 1.00 uur: galblaas. Verbonden met keuzes maken en knopen doorhakken.
- 1.00 tot 3.00 uur: lever. Volgens de Chinese geneeskunde is dit de tijd waarin de lever opruimt. Verbonden met boosheid en frustratie.
- 3.00 tot 5.00 uur: longen. Verbonden met verdriet en loslaten.
- 5.00 tot 7.00 uur: dikke darm. Het moment om los te laten, ook letterlijk.
Hier zie je ook waar oma's "de uren voor middernacht tellen dubbel" bij aansluit: wie vóór elf uur slaapt, is al in rust als galblaas en lever aan hun nachtwerk beginnen.
Wat zegt de wetenschap? Het idee dat je organen een eigen dagritme hebben, komt wel overeen met wat we over het circadiaans ritme weten. Je lever heeft bijvoorbeeld een eigen klok voor suiker, vet en gal (overzicht in Nature Reviews, 2023). En je stresshormoon cortisol is rond middernacht het laagst en begint in de vroege ochtend weer te stijgen (Debono e.a., 2009). Daardoor slaap je in de tweede helft van de nacht van nature lichter.
Goed om te weten: twee of drie keer per nacht kort wakker worden is normaal, zegt de Hersenstichting. Pas als je lang wakker ligt, is het tijd om te kijken wat er speelt.
Nog een paar verrassende weetjes over slaap
- Magnesium in de avond. Magnesium draagt bij tot een normale werking van het zenuwstelsel. Veel mensen nemen magnesium bisglycinaat 's avonds. Zelf gebruik ik de Magnesium Platinum van Pit & Pit. Welke vorm je kiest en waarom, lees je in mijn blog over magnesium.
- Regelmaat is belangrijker dan lang slapen. In een groot Brits onderzoek met bijna 61.000 mensen leefden de mensen met het meest regelmatige slaapritme het langst. Regelmaat voorspelde dat beter dan het aantal uren slaap (Windred e.a., 2024).
- Je hersenen maken schoon terwijl je slaapt. Bij muizen werd de ruimte tussen de hersencellen tijdens de slaap 60 procent groter, waardoor afvalstoffen sneller werden afgevoerd (Xie e.a., 2013).
- Goed slapen begint 's ochtends. Daglicht in de ochtend zet je circadiaans ritme gelijk. Doe dus 's ochtends meteen de gordijnen open en ga even naar buiten.
Mijn favorieten voor een goede nacht
- Rode brillen, lampen en een leeslampje van NorahLux. Met kortingscode ayni10 krijg je daar 10% korting.
- Theekruiden en lavendel uit De keuze van Chantal bij Pit & Pit
Met kortingscode ayni5 krijg je bij Pit & Pit 5% korting op de producten in De keuze van Chantal, waaronder nu lavendel, citroenmelisse en passiebloem. Deze selectie verandert maandelijks. Vul de code in bij het afrekenen.
Welke slaaptip gaf jouw oma? Ik ben benieuwd.
Liefs,
Chantal
Ayni Holistic 💚
Disclaimer: Ik ben geen arts. Deze informatie vervangt geen medisch advies. Slaap je al langer slecht, ga dan naar je huisarts.
Mijn favorieten
Mijn favorieten voor een goede nacht. Via deze links krijg je vaak korting.











