Nitriet in je boterham: wat zit er in worst, ham en kaas?
Een boterham met kaas, een plakje ham of een stukje worst in de broodtrommel. Het voelt als een gewone, gezonde lunch. Maar draai het pakje eens om. In veel vleeswaren zit nitriet, en in veel kaas zit nitraat. En die stapelen zich op, juist in de lunch van kinderen.
Ik ben nu in Frankrijk, en daar valt me iets op: op veel pakjes ham staat groot "sans nitrite", zonder nitriet. Daarom zocht ik uit hoe het zit, en wat je zelf kunt doen.
Wat is nitriet?
Nitriet is een conserveermiddel. Op het etiket staat het als E250 (natriumnitriet) of E249. Het zit in worst, ham, bacon, salami en andere vleeswaren. Het houdt vlees mooi rood, geeft het die typische smaak en remt bacteriën.
In je lichaam kan nitriet omgezet worden in nitrosamines. Volgens de Europese voedselautoriteit EFSA zijn sommige daarvan kankerverwekkend.
Wat zegt de WHO? Het kankerinstituut van de WHO deelde in 2015 bewerkt vlees in bij de groep "kankerverwekkend voor mensen", vooral voor darmkanker. Nitriet is daar een van de redenen voor.
Nitraat in kaas: hetzelfde verhaal, ander nummer
In veel Nederlandse kaas zit E251 (natriumnitraat) of E252 (kaliumnitraat). Dat wordt toegevoegd tegen bacteriën die de kaas laten opzwellen en bederven. In je lichaam kan nitraat voor een deel worden omgezet in nitriet.
Het staat gewoon op het etiket, als "conserveermiddel: E251". Er zijn ook kazen zonder, maar je moet ze wel zoeken. Biologische kaas is zonder.
Het stapelt zich op
Kijk eens naar een gewone lunch:
- een boterham met ham (nitriet)
- een boterham met kaas (nitraat)
- een stukje worst als tussendoortje (nitriet)
Voor elk product geldt een maximum per kilo. Volgens EFSA kunnen kinderen boven de veilige grens voor nitriet komen als je alles bij elkaar optelt. Daar zit voor mij het punt: het stapelt zich op, en het wordt steeds lastiger om het te vermijden.
Wat er verandert
- Europa: sinds 9 oktober 2025 mag er minder nitriet in vleeswaren. De grens ging omlaag van ongeveer 100 naar 80 milligram nitriet per kilo.
- Frankrijk: de Franse overheid vroeg de vleesindustrie in 2023 om minder nitriet te gebruiken. In de winkel zie je steeds meer "jambon sans nitrite".
Let op bij "zonder nitriet": soms wordt het nitriet vervangen door groentepoeder, bijvoorbeeld van selderij. Daar zit van nature nitraat in, dat in het vlees weer nitriet wordt. Op de verpakking staat dan "zonder toegevoegd nitriet", terwijl het effect ongeveer hetzelfde is. Lees dus altijd de ingrediëntenlijst.
Is natuurlijk nitraat dan beter?
Het is dezelfde stof. Of het nu uit selderij komt of uit een zakje E251, nitraat is nitraat. Het verschil zit in wat erbij zit.
In groente zoals spinazie, selderij en rode biet zit ook vitamine C. Die remt de vorming van schadelijke stoffen. Je lichaam maakt van het nitraat uit groente zelfs stikstofmonoxide. Dat speelt een rol bij de doorbloeding.
In bewerkt vlees ontbreken die beschermende stoffen. Er zit juist eiwit en heem bij, de stof die vlees rood maakt, en die helpen de schadelijke reactie op gang. Dezelfde stof, een heel ander effect.
En selderijpoeder in ham? Daarvan wordt het nitraat in het vlees al omgezet in nitriet. Dan zit er gewoon nitriet in, net als met E250. Alleen staat er geen E-nummer op.
Vitamine C bij de maaltijd
Onderzoekers van de University of Waterloo in Canada maakten in november 2026 een rekenmodel van wat er in je maag gebeurt. Volgens dat model remt vitamine C bij de maaltijd de vorming van nitrosamines.
Ik eet zelf geen bewerkt vlees. Eet jij het wel? Eet er dan groente bij, zoals paprika.
Koop je vlees bij de slager
- Haal puur vlees, zonder ingrediëntenlijst: een stuk vlees is gewoon vlees.
- Bij de slager weet je de herkomst beter. Koop je toch in de supermarkt, let dan op het land van herkomst. Bij worst en vleeswaren hoeft dat er niet op te staan.
- Vraag wat erin zit. Een slager hoeft geen ingrediëntenlijst op zijn worst of rollade te zetten. Maar je mag het altijd vragen. Vaak draaien ze een bonnetje uit met alle ingrediënten.
- Zelf gehakt maken? Heb je een gehaktmolen, maal dan zelf een stuk biefstuk. Dan weet je precies wat erin zit.
Slagers en natuurvlees die ik je aanraad:
- Schotse Hooglanders: vlees van grasgevoerde Schotse Hooglanders en Herefords, kip zonder antibiotica en bottenbouillon. Ze hebben ook vleeswaren en worst zonder nitriet, gezouten met Keltisch zeezout: rundersalami, runderrookvlees, gerookt ontbijtspek, gebraden rundergehakt in plakjes, droge worst en een echt gerookte rookworst. Bevroren bezorgd in Nederland en België. Met de code ayni krijg je €5 korting.
- Zorg & Natuur: een zorgboerderij met eigen kuddes die grazen in natuurgebieden. Ook lam, scharrelvarken en wild.
- Slagerij Van der Geer in Veenendaal: natuurvlees van dieren die altijd buiten lopen, grasgevoerd en zonder E-nummers. Ze bezorgen in heel Nederland.
Gezond broodbeleg voor kinderen
Kaas, ham en worst zijn de vaste prik in de broodtrommel. Dit kan ook:
- Vleeswaren zonder nitriet: wil je toch een plakje vlees op brood? Kijk dan bij Schotse Hooglanders. Hun salami, rookvlees en gebraden gehakt zijn alleen met Keltisch zeezout gemaakt, zonder nitriet. Ze zijn wel iets zachter en natter dan je gewend bent.
- Pindakaas, alleen van pinda's: Pindakaas bio
- Notenpasta: Gemengde notenpasta bio, van alleen noten
- In plaats van chocopasta: Hazelnootpasta met carobe bio. Wel met kokossuiker, dus voor af en toe.
- Hummus: Hummus bio, of zelfgemaakt
- Camu camu: een poeder van een besje uit de Amazone, lekker door yoghurt.
- Een gekookt eitje in plakjes, of avocado met een snufje zout
- Zelf gebraden vlees: een stuk kipfilet of rollade van de slager, zelf gebraden en in dunne plakjes gesneden. Dat is je eigen "vleeswaren", zonder nitriet.
Recept: eiersalade met avocado
- 2 gekookte eieren
- ½ rijpe avocado
- een snufje Keltisch zeezout
- een paar druppels citroensap
- eventueel wat bieslook
Prak de eieren en de avocado met een vork. Roer er zout, citroensap en bieslook door. Smeer het op brood, of doe het in een bakje bij een paar crackers. Het citroensap houdt de avocado mooi groen, en geeft er meteen wat vitamine C bij.
Wat kun je zelf doen?
- Draai het pakje om. Kijk naar E249, E250, E251 en E252.
- Kies puur vlees van de slager, en vraag wat erin zit.
- Let op "zonder toegevoegd nitriet": kijk of er groentepoeder in zit.
- Wissel het broodbeleg af, zodat het niet elke dag hetzelfde is.
- Eet bij je maaltijd groente, met vitamine C.
Meer weten over wat er op het etiket staat? Lees mijn blog Kweekvlees, nepzalm en genbewerkt fruit. En zie je hoe het vroeger ging? Lees Draai het pakje om: oma's versie tegenover het etiket van nu.
Bronnen
- WHO/IARC: bewerkt vlees en kanker (2015)
- WHO: vragen en antwoorden over rood en bewerkt vlees (2015)
- EFSA: nitriet en nitraat als toevoeging aan voedsel (2017)
- EFSA: nitrosamines in voedsel (2023)
- Voedingscentrum: nitraat
- Test-Aankoop: nitraten en nitrieten in voeding
- Test-Aankoop: E252 kaliumnitraat
- EUR-Lex: Verordening (EU) 2023/2108, lagere grenzen voor nitriet en nitraat (2023)
- AGRINFO: lagere Europese grenzen voor nitriet en nitraat
- Journal of Theoretical Biology: vitamine C en nitrosamines in een rekenmodel (2026)
- Le Quotidien du Pharmacien: Frankrijk wil minder nitriet (2023)
- EUR-Lex: Verordening (EU) 1337/2013, herkomst op vlees (2013)
- EUR-Lex: Verordening (EU) 1169/2011, voedselinformatie voor consumenten (2011)
